വളരെ ദൈർഘ്യമുള്ള ഒരു ദിവസമായിരുന്നു ഇന്ന്. രാവിലെ 3 മണിക്ക് എഴുന്നേറ്റ് ശ്രേയയ്ക്കും ടീമിനും ഒപ്പം ഭുജിൽ നിന്ന് കച്ചിലേക്ക് തിരിച്ചു. കച്ചിലെ ഉപ്പ് പാടങ്ങൾക്ക് ഇടയിലൂടെയുള്ള ‘റോഡ് ടു ഹെവൻ’ എന്ന പാതയിൽ വെളിച്ചം വീഴുന്നതിന് മുന്നേ എത്തി.

സൂര്യോദയം ആ വഴിയിൽ നിന്ന് കാണുകയായിരുന്നു ലക്ഷ്യം. പക്ഷേ, ആകാശത്ത് മേഘങ്ങൾ ഉണ്ടായിരുന്നതുകൊണ്ട്, കുറച്ച് ഉയർന്ന് പൊങ്ങിയതിന് ശേഷമാണ് സൂര്യനെ കാണാനായത്.
ആ വഴിയിൽ അഞ്ച് കിലോമീറ്റർ ഇടവിട്ട് പലപല വ്യൂ പോയിന്റുകൾ ഉണ്ട്. വാഹനങ്ങൾ ഇരുവശവും നിർത്തി ജനങ്ങൾ ഉപ്പ് പാടങ്ങളിലേക്ക് ഇറങ്ങി അർമാദിക്കുന്ന ഇടങ്ങളാണ് അത്. തണുപ്പ് കാലത്ത് സമുദ്രജലം കട്ടിപിടിച്ച് വെള്ള നിറത്തിൽ ഉപ്പ് പരലുകളായി പരന്ന് കിടക്കുന്ന വിശാലമായ ഇടങ്ങൾ!

തണുത്ത കാറ്റ് വീശുന്നുണ്ടായിരുന്നു. 11 ഡിഗ്രിയാണ് താപമാനം. പടങ്ങളെടുത്തും പട്ടം പറത്തിയും ഉപ്പ് വാരിയെടുത്ത് രുചിച്ചും ഞങ്ങളവിടെ ഒരുപാട് സമയം ചിലവഴിച്ചു. പട്ടം പറത്തലിൽ മുൻ പരിചയം കുറവായിരുന്നത് കൊണ്ട്, നൂലിൽ തട്ടി എന്റെ കൈ മുറിഞ്ഞു. പക്ഷേ ഒരു കിലോമീറ്ററോളം ഉയരത്തിൽ, എന്നുവെച്ചാൽ കാണാൻ പറ്റാത്ത അത്ര ഉയരത്തിൽ പട്ടം പറന്ന് പൊങ്ങുമ്പോൾ അതിൻെറ നിയന്ത്രണം സ്വന്തം കയ്യിലിരിക്കുന്നതിന്റെ അനുഭൂതി ഒന്ന് വേറെയാണ്.

രണ്ട് ദിവസം മുൻപ് ഹാരപ്പൻ സംസ്കാരത്തിൻ്റെ ശേഷിപ്പുകൾ സംരക്ഷിച്ചിരിക്കുന്ന ലോഥലിൽ പോയിരുന്നത് ഞാൻ കുറിച്ചിരുന്നു. അതിന്റെ പത്തിരട്ടിയധികം വലിപ്പമുള്ള മറ്റൊരു ഹാരപ്പൻ അവശേഷിപ്പായ ധോലാവിരയിലേക്കാണ് പിന്നീട് പോയത്.

* BC 2600 – 1900 കാലഘട്ടത്തിൽ ഏതാണ് ഈ പുരാതന നഗരം.

* അപ്പർ ടൗൺ, മിഡിൽ ലോവർ ടൗൺ, എന്നിങ്ങനെ മൂന്ന് വലിയ സെറ്റിൽമെന്റുകൾ.

* 120 ഏക്കറുകളിലായി സെറ്റിൽമെൻറ് പരന്ന് കിടക്കുന്നു.

* 1967 – 68 കാലഘട്ടത്തിൽ ASI തലവൻ ആയിരുന്ന ഡോ: എ. പി. ജോഷിയാണ് നഗരം ഖനനം ചെയ്ത് കണ്ടെടുത്തത്.

* 16ൽപ്പരം വലിയ ശുദ്ധജല സംഭരണ കേന്ദ്രങ്ങളാണ് ഇതിനകത്ത് ഉള്ളത്.

* സിറ്റാഡൽ, തൊഴിലാളികളുടെ കോർട്ടേഴ്സ്, മുത്തുകൾ ഉണ്ടാക്കുന്ന കെട്ടിട ഭാഗങ്ങൾ, സ്റ്റേഡിയം എന്നിങ്ങനെ ലോഥലിനേത് സമാനമായ കാര്യങ്ങൾ എല്ലാം അവിടത്തതിനേക്കാൾ വലിയ തോതിൽ ധോലവിരയിൽ ഉണ്ട്.

ഞങ്ങൾ ലോകനാഥ് എന്ന ഗൈഡിന്റെ സേവനം എടുത്തു. 3 മണിക്കൂറിലധികം സമയം ഞങ്ങളെ അവിടെ കറക്കി കാണിക്കാൻ 800 രൂപയാണ് അയാൾ ആവശ്യപ്പെട്ടത്. ആദ്യം അതൊരു വലിയ തുകയായി തോന്നിയെങ്കിലും, ആ സ്ഥലത്തിന്റെ വ്യാപ്തിയും ലോക്നാഥ് ക്ഷമയോടെ ചെയ്ത സേവനവും കണക്കിലെടുത്ത് നോക്കുമ്പോൾ അത് അത്ര വലിയ തുകയായി കണക്കാക്കാൻ ആവില്ല.

പ്രാണീശ്വരൻ വിജയകുമാർ ബ്ലാത്തൂരിൻ്റെ Vijayakumar Blathur അനന്തിരവനേയും നല്ലപാതിയേയും അവിടെ വെച്ച് പരിചയപ്പെട്ടു. എന്തൊരു ചെറിയ ലോകം.

ആ ക്യാമ്പസിൽത്തന്നെ അവിടന്ന് ഖനനം ചെയ്ത് കണ്ടെടുത്ത വസ്തുക്കൾ പ്രദർശിപ്പിക്കുന്ന മ്യൂസിയം ഉണ്ട്. അത് കൂടെ കണ്ട് കഴിഞ്ഞപ്പോഴേക്കും ഉച്ചഭക്ഷണത്തിന് സമയമായി. വൈകീട്ട്, ഫോസിൽ ഗാർഡൻ സന്ദർശനം. വലിയ മരങ്ങളുടെ ഫോസിലുകൾ പ്രദർശിപ്പിച്ചിരുന്ന കടലോരത്ത് എത്തണമെങ്കിൽ, തദ്ദേശവാസികളുടെ ട്രക്കുകളിലോ ട്രാക്ടറിലോ പിക്കപ്പിലോ പോകണം. ആളൊന്നുക്ക് നൂറ് രൂപ വീതം അവർ അതിനായി ഇടാക്കുന്നു.

രാത്രി എല്ലാവരും തങ്ങുന്നത് ധോലവീര ടൂറിസം റിസോർട്ടിൻ്റെ ടെൻ്റിൽ ആണ്. ഇത്തരം നിരവധി ടെൻ്റ് ഹോട്ടലുകൾ ധോലവിരയിൽ ഉണ്ട്. റൺ ഓഫ് കച്ച് സീസൺ സമയത്ത് ഈ ടെൻ്റുകൾ എല്ലാം വലിയ നിരക്കിൽ ചിലവാകുന്നു.

രാത്രി ഭക്ഷണത്തിന് ശേഷം, പൂർണ്ണചന്ദ്രൻ്റെ നിലാവിൽ പുതഞ്ഞ് നിൽക്കുന്ന ഉപ്പ് പാടങ്ങൾ കാണാൻ വീണ്ടും ‘സ്വർഗ്ഗത്തിലേക്കുള്ള പാത’യിലേക്ക് എല്ലാവരും പുറപ്പെട്ടു. ആകാശവും ഭൂമിയും വെള്ളപുതച്ച് നിൽക്കുന്ന മനോഹരമായ കാഴ്ച്ചയാണ് അത്.

ശുദ്ധജലത്തിന് നല്ല ക്ഷാമമുണ്ട് ഇവിടെ. ഇന്റർനെറ്റ് സിഗ്നലും കമ്മിയാണ്.

സംഘാംഗങ്ങളിൽ ഒരാളായ രഞ്ജിനിയുടെ ഫോണിൽ നിന്ന് പകുത്തെടുത്ത ഇന്റർനെറ്റ് സൗകര്യം ഉപയോഗിച്ചാണ് ഇത് എഴുതുന്നത്. 123 ദിവസങ്ങളിൽ ആദ്യമായി ഇൻറർനെറ്റ് കിട്ടാതിരിക്കുന്നത് ഇവിടെ മാത്രമാണ്.

ശ്രേയയും സംഘവും നാളെ രാവിലെ 3 മണിക്ക് അഹമ്മദാബാദിത്തിലേക്ക് തിരിക്കും. ഞാൻ അൽപ്പ സമയം കൂടെ ടെന്റിൽ കിടന്നുറങ്ങിയ ശേഷം യാത്ര തുടരും.

ശുഭരാത്രി.

അഹമ്മദാബാദിന് വിട. രാവിലെ 08:30 മണിയോടെ, അഹമ്മദാബാദിലെ പ്രസാദ് സാറിന്റെ വീട്ടിൽ നിന്ന് കച്ചിലേക്ക് തിരിച്ചു. 380 കിലോമീറ്ററിന് മുകളിൽ ദൂരമുണ്ട്. ഏഴര മണിക്കൂർ ഡ്രൈവ്. അത്രയും സമയം കൊണ്ട് 550 കിലോമീറ്റർ ദൂരമുള്ള കൊച്ചി-ബാംഗ്ലൂർ റൂട്ടിൽ ഞാൻ ഓടി എത്തിയിട്ടുണ്ട്. കച്ചിലേക്കുള്ള വഴിയിൽ പലയിടത്തും വലിയ ട്രക്കുകളുടെ തിരക്കാണ് സമയം കൂടുതൽ എടുക്കാൻ കാരണം.

ഉച്ചക്ക് ഭക്ഷണം കഴിക്കാൻ നിർത്തിയപ്പോൾ, ഞാൻ എവിടെ എത്തി എന്ന് അന്വേഷിച്ച് അനീഷിന്റെ ഫോൺ വന്നിരുന്നു. ‘റൺ ഓഫ് കച്ച് ‘ ഉത്സവത്തിൽ പങ്കെടുക്കാൻ കേരളത്തിൽ നിന്ന് പുറപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന ശ്രേയയുടെ ടീമിലെ അംഗമാണ് അനീഷ്. ഞാനും ആ ടീമിൽ അംഗമായിരുന്നു.

പക്ഷേ, അവസാന നിമിഷം, ഭാഗിയുടെ പ്രശ്നങ്ങൾ കാരണം ആ കൂട്ടത്തിൽ നിന്ന് പിന്മാറിയിരുന്നു.
കച്ചിന് 80 കിലോമീറ്റർ മുൻപാണ് ഭുജ്. അവിടെ എത്തിയപ്പോൾ ഞാൻ അനീഷിനെ തിരിച്ച് വിളിച്ചു. അവരപ്പോൾ ഭുജിൽ എത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഞാൻ എൻ്റെ പദ്ധതി മാറ്റി. കച്ചിലേക്കുള്ള യാത്ര അവസാനിപ്പിച്ച്, ഭുജിൽ ശ്രേയക്കും ടീമിനും ഒപ്പം കൂടി. അത്താഴം അവർക്ക് ഒപ്പം കഴിച്ചു. ഈ യാത്രയ്ക്കിടയിൽ ഇതിപ്പോൾ രണ്ടാമത്തെ പ്രാവശ്യമാണ് ശ്രേയയ്ക്കും ടീമിനും ഒപ്പം ചേരുന്നത്. ആദ്യത്തേത് മഹാരാഷ്ട്രയിലെ AMK ട്രക്കിംഗ് ആയിരുന്നു.

ഭുജിലെ ആശീർവാദ് എന്ന ഹോട്ടലിലാണ് അവർ തങ്ങുന്നത്. ഭാഗിയും ഞാനും ഹോട്ടലിന് കീഴെ വഴിയിൽ ചുരുണ്ടു കൂടി. കുറെയേറെ ദിവസങ്ങൾക്ക് ശേഷമാണ് ഇന്ന് ഭാഗിയിൽ ഉറങ്ങുന്നത്.
നാളെ ഉത്തരായണം ആരംഭിക്കുകയാണ്. ഭുജിലും കച്ചിലുമൊക്കെ പട്ടം പറത്തൽ മത്സരങ്ങൾ ഉണ്ട്.
ചെറുപ്പത്തിൽ ഉണ്ടാക്കി പരാജയപ്പെട്ടുപോയ ഒന്നാണ് പട്ടങ്ങൾ. പട്ടത്തിൽ നൂല് കെട്ടുന്നതിന് ചില അളവുകളുണ്ട്. അത് അറിയാതെ പോയതാണ് പരാജയത്തിന് കാരണം.

ആശീർവാദ് ഹോട്ടലിന് താഴെ പട്ടം വിൽക്കുന്ന കടയുണ്ട്. അവിടന്ന് പട്ടങ്ങൾ വാങ്ങി. 10 പട്ടങ്ങൾക്ക് 150 രൂപ. 1 കിലോമീറ്റർ നൂലിന് 400 രൂപ. കടക്കാരൻ പട്ടത്തിൽ നൂല് കെട്ടേണ്ട അളവുകൾ പഠിപ്പിച്ചു തന്നു. അൻപത്തിയേഴാം വയസ്സിലാണ് ആ അളവുകൾ പഠിക്കാൻ യോഗം.

നാളെ രാവിലെ നാല് മണിക്ക് എല്ലാവരും കച്ചിലേക്ക് പുറപ്പെടും. ‘സ്വർഗ്ഗത്തിലേക്കുള്ള പാതയിൽ’ ചെന്ന് നിന്ന് സൂര്യോദയം കാണുക എന്നതാണ് ലക്ഷ്യം.

വാൽക്കഷണം:- ഭാഗിയുടെ കീഴിൽ നിന്ന് വീണ്ടും ശബ്ദങ്ങൾ വന്ന് തുടങ്ങിയിട്ടുണ്ട്. കച്ചിൽ വെച്ചോ കച്ചിൽ നിന്നും മടങ്ങിയ ശേഷമോ കാര്യമായ അഴിച്ചു പണികൾ വേണ്ടിവരും. അതിന് മുൻപ് റോഡിൽ കിടന്ന് പോകാതിരുന്നാൽ ഭാഗ്യം.

ശുഭരാത്രി.

ഭാഗിയുടെ പ്രശ്നം ഗുരുതരമായി നീങ്ങിക്കൊണ്ടിരിക്കുകയാണ്. അതിന് തീർപ്പുണ്ടാക്കാതെ യാത്ര തുടരുന്നത് ബുദ്ധിമോശമാണ്.

പ്രശ്നം എന്താണെന്ന് കണ്ടുപിടിക്കാൻ ആദ്യത്തെ വർഷോപ്പ്കാരൻ പരാജയപ്പെട്ട നിലയ്ക്ക് രണ്ടാമതൊരു വർക്ക് ഷോപ്പ് കണ്ടെത്തി അങ്ങോട്ടുപോയി. അവിടത്തെ മെക്കാനിക്ക് ഭാഗിയെ ഓടിച്ച് പോലും നോക്കാതെ പ്രശ്നം കണ്ടെത്തി 10 മിനിറ്റിനുള്ളിൽ അത് പരിഹരിച്ചു. പണി അറിയുന്നവരും അറിയാത്തവരും തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസം അതാണ്.

ആ പ്രശ്നം പരിഹരിച്ചെങ്കിലും ഭാഗിയുടെ നാല് ചക്രങ്ങളുടേയും സസ്പെൻഷൻ ക്ഷീണിച്ചിട്ടുണ്ട് എന്നാണ് മെക്കാനിക്കിൻ്റെ വിലയിരുത്തൽ. അടുത്ത 30 ദിവസം കൂടെ എങ്ങനെയെങ്കിലും വലിച്ച് നീട്ടണം. അത് കഴിഞ്ഞാൽ ഭാഗി2 ഇറങ്ങുന്നതായിരിക്കും.

വർക്ക്ഷോപ്പിൽ നിന്ന് നേരെ 75 കിലോമീറ്റർ ഓളം ദൂരത്തുആ ബാലസിനോർ കോട്ടയിലേക്ക് പോയി. ഒന്നര മണിക്കൂർ യാത്രയുണ്ട്.

ഇതുവരെ കണ്ട കോട്ടകളിൽ, പൊതുജനങ്ങൾ ജീവിക്കുന്ന ഏറ്റവും വൃത്തിഹീനമായ കോട്ട ഏതെന്ന് ചോദിച്ചാൽ, രണ്ടാമതൊന്ന് ആലോചിക്കാതെ ബാലസിനോർ കോട്ട എന്ന് ഞാൻ പറഞ്ഞിരിക്കും.

മൂക്ക് തുളക്കുന്ന ദുർഗന്ധം കാരണം, പലയിടത്തും മൂക്ക് പൊത്തിപ്പിടിച്ചാണ് ഞാൻ നടന്നത്. പന്നികളും പട്ടികളും കുട്ടികളും വൃത്തിഹീനമായ അന്തരീക്ഷത്തിൽ ഒരുപോലെ ഓടിക്കളിക്കുന്നു. പലയിടത്തും നടവഴികളിൽ മലിന ജലം പൊട്ടിയൊലിക്കുന്നു. വീടുകളിൽ നിന്ന് പാത്രം കഴുകിയ വെള്ളം നേരെ തെരുവിലേക്ക് ഒഴിക്കുന്നതും കാണാം.

ഒരു വിധത്തിലാണ് ഞാൻ അതിനകത്തെ തെരുവുകളിലൂടെ നടന്ന് തീർത്തത്. പലയിടത്തും കോട്ടയുടെ ഭാഗമായിരുന്ന പഴയ കെട്ടിടങ്ങൾ കാണാം. നല്ല തോതിൽ കൈയേറ്റം നടന്നിട്ടുണ്ട് കോട്ടയിൽ. ഈ കോട്ട ഒരിക്കലും പുനരുദ്ധരിച്ച് സഞ്ചാരികൾക്ക് യഥേഷ്ടം വന്നിറങ്ങി കാണാൻ പാകത്തിന് ആക്കരുത്. വല്ല വിദേശികളും മറ്റും അകത്തേക്ക് വന്ന് കയറിയാൽ തീരെ ഗുണം ചെയ്യില്ല.

* പതിനെട്ടാം നൂറ്റാണ്ടിൽ നവാബ് സലാം ഖാൻ ആണ് ഈ കോട്ട ഉണ്ടാക്കിയത്.

* വലിയൊരു തടാകം കോട്ടയ്ക്ക് അകത്തുണ്ട്.

* കോടതി കെട്ടിടങ്ങളും നിരവധി പഴയ മോസ്ക്കുകളും ഇതിനകത്ത് കാണാനാകും.

* നൂറുകണക്കിന് വീടുകളിലായി ആയിരക്കണക്കിന് ആൾക്കാർ ഇതിനകത്ത് താമസിക്കുന്നു.
അതിലേറെയും കടന്നുകയറ്റമാണ്. സുൽത്താന്റെ കാലത്തു മുതലുള്ളവരുടെ പുതിയ തലമുറ വളരെ ചുരുക്കമേ കാണൂ

* കോട്ടയ്ക്ക് അകത്ത് ഒരു ക്ഷേത്രം ഉള്ളത് പുതിയ നിർമ്മിതിയാണ്.

അവിടെ താമസിക്കുന്ന പുതുതലമുറയിലെ കുട്ടികൾ നല്ല വിദ്യാഭ്യാസം ഉണ്ടാക്കി മറ്റ് സംസ്ഥാനങ്ങളിലും രാജ്യങ്ങളിലും ഒക്കെ പോയി വൃത്തിയുള്ള ജീവിത സാഹചര്യങ്ങൾ എന്താണെന്ന് കണ്ട് മനസ്സിലാക്കിയിരുന്നെങ്കിൽ!

ബാലാസിനോറിൽ നിന്ന് അജ്മാവത് കോട്ടയിലേക്ക് 52 കിലോമീറ്റർ ആണ് ദൂരം. ഒരു മണിക്കൂർ കൊണ്ട് ഞാനവിടെ എത്തി.

* പത്താം നൂറ്റാണ്ടിനും പതിമൂന്നാം നൂറ്റാണ്ടിനും ഇടയിൽ ചാലൂക്യ രാജവംശമാണ് ഈ കോട്ട ഉണ്ടാക്കിയത്.

* ഇടിഞ്ഞ് കിടക്കുന്ന കോട്ടയുടെ പ്രധാന കവാടവും അതിനോട് ചേർന്നുള്ള കുറച്ചു ഭാഗങ്ങളും മാത്രമാണ് പൂർണ്ണമായും നശിക്കാതെ ബാക്കിയുള്ളത്.

* കോട്ടയുടെ തൊട്ടടുത്തായി ഒരു സ്കൂൾ ഉണ്ട്.

* ഒരു വശത്ത് വറ്റി വരണ്ട മാച്ചു നദി കാണാം.

മണൽ വാരലും കൈയേറ്റവും ഭംഗിയായി നടക്കുന്നുണ്ട് കോട്ടയുടെ പരിസരത്ത്. 25 വർഷങ്ങൾക്ക് ശേഷം വന്നു നോക്കിയാൽ, ചിലപ്പോൾ ഈ കോട്ടയുടേതായി ഒന്നും ഇവിടെ അവശേഷിക്കുന്നുണ്ടാവില്ല. കുറച്ചധികം ചിത്രങ്ങളും വീഡിയോകളും എടുത്ത് ഞാൻ കോട്ടയിൽ നിന്ന് ഇറങ്ങി.

ഇരുട്ട് വീണിരുന്നു തിരികെ അഹമ്മദാബാദിൽ എത്തിയപ്പോൾ.നാളെ അഹമ്മദാബാദിനോട് വിട പറഞ്ഞ്, കച്ചിലേക്ക് യാത്ര തിരിക്കുകയാണ്.

ശുഭരാത്രി.

ഇന്നലെ രാത്രി പലപ്രാവശ്യം ഉണരേണ്ടി വന്നു. ആരോ ഭാഗിയിൽ തട്ടുകയും മുട്ടുകയും ചെയ്യുന്നുണ്ട്. പക്ഷേ ആരാണെന്ന് പിടി കിട്ടുന്നില്ല. കുറച്ച് സമയത്തിന് ശേഷമാണ് അത് കുരങ്ങുകൾ ആണെന്ന് മനസ്സിലായത്. തൊട്ടടുത്തുള്ള മരങ്ങളിലെല്ലാം ധാരാളം കുരങ്ങുകൾ ഉണ്ട്. അങ്ങനെ രാത്രി പലവട്ടം ഉറക്കം നഷ്ടപ്പെട്ടതുകൊണ്ട് പ്രാതലിന് ശേഷം നന്നായി ഉറക്കം വന്നു. നഗരത്തിൽ ഒന്ന് ചുറ്റിയടിക്കാം എന്ന പദ്ധതി റദ്ദ് ചെയ്ത്, ചെറിയ ചൂട് വകവെക്കാതെ ഞാൻ ഭാഗിക്കുള്ളിൽ കിടന്നുറങ്ങി.

ഉറക്കമുണർന്ന് നോക്കുമ്പോൾ, ഒരു സെലിബ്രിറ്റി, ഇൻസ്റ്റഗ്രാമിലൂടെ പലവട്ടം എന്നെ വിളിച്ചിരിക്കുന്നു. ഞാൻ അദ്ദേഹത്തിൻെറ പ്രൊഫൈൽ പരിശോധിച്ചു. 156K ആൾക്കാർ ഫോളോ ചെയ്യുന്ന ഒരു വേരിഫൈഡ് പ്രൊഫൈൽ വ്യാജൻ ആകാൻ ഒരു സാദ്ധ്യതയുമില്ല. സാക്ഷാൽ ശ്രീ. ലാലു അലക്സ് ആണ് വിളിച്ചിരിക്കുന്നത്. തിരിച്ച് വിളിക്കാൻ പറഞ്ഞ് അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ ഫോൺ നമ്പർ അയച്ചിട്ടുമുണ്ട്.

അപ്പോഴേക്കും “ലാലു അലക്സ് നമ്പർ ചോദിക്കുന്നു” എന്ന് പറഞ്ഞ് അനൂപ് ദാസ് എന്ന ഓൺലൈൻ സുഹൃത്തിന്റെ മെസ്സേജും വന്നു.

എനിക്ക് ആകാംക്ഷ സഹിക്കാനായില്ല. എന്തിനായിരിക്കും അദ്ദേഹം ഞാനുമായി ബന്ധപ്പെടാൻ ശ്രമിക്കുന്നത്?! എത്ര ആലോചിച്ചിട്ടും പിടികിട്ടിയില്ല.

അതിനിടയ്ക്ക് നാഷണൽ പാർക്കിലേക്ക് പോകാനുള്ള Canter വന്നു. Eicher പോലുള്ള ചെറിയ ട്രക്കുകളുടെ മേൽഭാഗം എടുത്ത് മാറ്റി 20 പേർക്ക് സഞ്ചരിക്കാൻ പറ്റുന്ന തരത്തിൽ സീറ്റുകൾ പിടിപ്പിച്ചതാണ് കാൻ്റർ വാഹനം. 850 രൂപ കൊടുത്താൽ സഫാരി ടിക്കറ്റ് ഓൺലൈനിൽ ബുക്ക് ചെയ്യാനാവും. പക്ഷേ, ഹോട്ടൽ നക്ഷത്ര വഴി ബുക്ക് ചെയ്തതുകൊണ്ട്, എനിക്ക് 1200 രൂപ ചിലവായി. പക്ഷേ, ഹോട്ടലിന് മുന്നിൽ ഭാഗിയെ പാർക്ക് ചെയ്യാനുള്ള സ്ഥലം, രാവിലെ ഭാഗിയുടെ ടാങ്കിൽ നിറക്കാനുള്ള വെള്ളം മുതലായ സൗകര്യങ്ങൾ കിട്ടുന്നുണ്ടല്ലോ. ആ സേവനത്തിനുള്ള ചാർജ്ജ് ആയി കണക്കാക്കിയാൽ മതി ബാക്കിയുള്ള ₹400.

കുറഞ്ഞത് 100 കാൻ്ററുകളെങ്കിലും പല ഗേറ്റുകളിലൂടെ രൺധംബോർ നാഷണൽ പാർക്കിലേക്ക് കയറിപ്പോകുന്നുണ്ട്. ചെറിയ ജീപ്പുകൾ വേറെയും. ഞാൻ കയറിയ കാൻ്റർ പോയത്, രൺധംബോർ കോട്ടയ്ക്ക് നേരെ എതിർവശത്തുള്ള മൂന്നാം നമ്പർ ഗേറ്റിലൂടെയാണ്.

പാർക്കിന്റെ മൊത്തത്തിലുള്ള കാടുകളുടെ 20% സ്ഥലത്ത് മാത്രമാണ് സന്ദർശകരെ കയറ്റിവിടുന്നത്. കടുവകളെ ധാരാളമായി കാണാം എന്നതാണ് രൺധംബോർ നാഷണൽ പാർക്കിന്റെ പ്രത്യേകത. 70 കടുവകൾ ഇതിനകത്ത് ഉണ്ടെന്നാണ് കണക്ക്. 20 പുരുഷന്മാർ, 30 സ്ത്രീകൾ, 20 കുട്ടികൾ. എന്നിരുന്നാലും ഭാഗ്യമില്ലെങ്കിൽ ഒരെണ്ണത്തിനെ പോലും കാണാൻ പറ്റില്ല എന്ന് ഞങ്ങളുടെ ഗൈഡ് രമേഷ് ആദ്യമേ അറിയിച്ചു. ആസ്സാമിലെ കാസിരംഗയിൽ കണ്ടാമൃഗങ്ങളാണ് ധാരാളമായി ഉള്ളതെങ്കിൽ ഇവിടെ കടുവകളാണ് ആ സ്ഥാനത്ത്. സോവനീറുകൾ പോലും കടുവകൾക്ക് മുൻതൂക്കം ഉള്ളതാണ്.

ഇന്നത്തെ ദിവസം എനിക്ക് വളരെ പ്രത്യേകതയുള്ള ഒന്നാണ്. ഈ യാത്ര തുടങ്ങിയിട്ട് രണ്ട് മാസം ഇന്ന് പൂർത്തിയാകുകയാണ്. അങ്ങനെയൊരു ദിവസം പ്രകൃതിയും ആൽക്കെമിസ്റ്റ് തിയറിയും എല്ലാം എനിക്കൊപ്പം നിൽക്കും. സംശയം വേണ്ട.

മൂന്നാമത്തെ ഗേറ്റിൽ നിന്ന് അകത്തേക്ക് കടന്ന് 50 അടി മുന്നോട്ട് നീങ്ങിയതും, അവിടെ മറ്റ് വാഹനങ്ങളെല്ലാം തിക്കിത്തിരക്കുന്നു. ഒരു പെൺ കടുവ റോഡിൽ നിന്നും 10 അടി മാറി സുഖസുന്ദരമായി കിടന്ന് ഉറങ്ങുന്നതാണ് വാഹനത്തിരക്കിൻ്റെ കാരണം.

ഞങ്ങൾ ആവശ്യത്തിന് വീഡിയോയും ചിത്രങ്ങളും എടുത്തു. അവൾ ഇടയ്ക്കിടയ്ക്ക് വാലാട്ടുന്നുണ്ട് മുഖം അനക്കുന്നുണ്ട്. ചുറ്റുമുള്ള മറ്റ് ബഹളങ്ങൾ ഒന്നും വക വെക്കുന്നതേയില്ല.
ഇവിടുത്തെ മിക്കവാറും കടുവകളുടെ പേരുകൾ ഗൈഡുകൾക്ക് അറിയാം. ഈ കടുവയുടെ പേര് ആരോഹെഡ് എന്നാണ്.

മാനുകൾ, സാമ്പ ഡിയറുകൾ, കുരങ്ങുകൾ, മുതലകൾ, മയിലുകൾ, പേരറിയാത്ത മറ്റ് ഒരുപാട് പക്ഷികൾ എന്നിങ്ങനെ ധാരാളം പക്ഷിമൃഗാദികളെ കണ്ടെങ്കിലും കടുവയെ കണ്ടത് തന്നെയാണ് ഇന്നത്തെ ദിവസത്തിന്റേയും ഈ കാട്ടിലെ യാത്രയുടേയും ഏറ്റവും ത്രസിപ്പിക്കുന്ന അനുഭവം.
കാടിനകത്തേക്ക് കടന്നശേഷം ഒരു കടുവയെ കൂടി കാണാനുള്ള ഭാഗ്യം ഞങ്ങൾക്കുണ്ടായി. ഞങ്ങൾ രണ്ടര മണിക്കൂർ സവാരി കഴിഞ്ഞ് തിരിച്ച് വരുമ്പോഴും, ആരോഹെഡ് കടുവ അവിടെത്തന്നെ കിടന്നുറങ്ങുകയാണ്.

ആസ്സാമിലെ കാസിരംഗയിലും രൺധംബോറിലെ ഈ നാഷണൽ പാർക്കിലും ഞാൻ ശ്രദ്ധിച്ച ഒരു കാര്യമുണ്ട്. ഇത്രയും മനുഷ്യർ അതിലൂടെ വാഹനങ്ങളിൽ കടന്ന് പോയിട്ടും, മൃഗങ്ങൾക്കൊന്നും കാര്യമായ ഭയമില്ല. അവ ഓടി ഒളിക്കുന്നില്ല. അവറ്റകൾ ജനിക്കുമ്പോൾ മുതൽ ഇത് കാണുന്നതാണല്ലോ. പക്ഷേ അവരുടെ ഈ കാഴ്ച്ച, ടിക്കറ്റ് വെച്ച് കാശാക്കുന്നുണ്ട് എന്ന് അവർക്കറിയില്ലല്ലോ.

നാഷണൽ പാർക്കിനുള്ളിൽ ഞാൻ ശ്രദ്ധിച്ച മറ്റു ചില കാര്യങ്ങളുണ്ട്. പാർക്കിൽ ഉടനീളം കോട്ടയുടെ അവശിഷ്ടം എന്നത് പോലെ ധാരാളം കെട്ടിടങ്ങൾ കാണാം. അതിൽ സാമാന്യം വലിയ ഒരു കെട്ടിടം രാജാക്കന്മാരുടെ വേട്ടയാടൽ പരിപാടിക്ക് വേണ്ടി നിർമ്മിച്ചിട്ടുള്ള കെട്ടിടമാണ്. മലയ്ക്ക് മുകളിൽ പലയിടത്തുമായി ചെറിയ ചെറിയ കൊത്തളങ്ങൾ കാണാം. രൺധംബോർ കോട്ടയും അതിനോട് ചേർന്നുള്ള വനവും ചരിത്രത്താളുകളിൽ ചെറിയൊരു സംഭവമല്ല എന്നതാണ് വസ്തുത.

വാഹനങ്ങൾ കാട്ടിലെ ചെമ്മൺ പാതകളിലൂടെ പോകുമ്പോൾ പറന്ന് പൊങ്ങുന്ന പൊടി എല്ലാവരുടേയും ശരീരത്തിലും വസ്ത്രത്തിലും പറ്റിയിട്ടുണ്ട്. ബാക്കിയുള്ളവർക്ക് അവരുടെ ഹോട്ടൽ മുറിയിൽ ചെന്ന് കുളിച്ച് വൃത്തിയാകാം. എനിക്ക് പക്ഷേ, പട്ടാപ്പകൽ ഭാഗിയുടെ വെളിയിൽ നിന്ന് കുളിക്കാൻ ആവില്ലല്ലോ. ഞാൻ മെല്ലെ രൺധംബോർ ചൗപ്പാത്തി ഭോജനാലയത്തിന്റെ ശുചിമുറിയിൽ ചെന്ന് കുളിച്ച് വസ്ത്രം മാറി.

അപ്പോഴേക്കും ശ്രീ ലാലു അലക്സിന്റെ ഫോൺ വന്നു. ‘പേഴ്സണലായി’ ചില കാര്യങ്ങൾ തിരക്കാൻ വേണ്ടിയാണ് അദ്ദേഹം വിളിച്ചത്. അതുകൊണ്ടുതന്നെ അതിവിടെ പരസ്യമാക്കാൻ ആവില്ല. ഞങ്ങൾ തമ്മിൽ മുൻപരിചയം ഒന്നുമില്ലെങ്കിലും വളരെ ഊഷ്മളമായ സംസാരമാണ് അര മണിക്കൂറോളം നീണ്ടത്. ഒരുപാട് കാര്യങ്ങൾ അദ്ദേഹം ചോദിച്ചറിഞ്ഞു. ഒന്നു രണ്ട് യാത്രകൾ ഞങ്ങൾ ഒരുമിച്ച് ചെയ്യാമെന്ന് പദ്ധതി ഇട്ടിട്ടുണ്ട്.

എന്തായാലും, ഈ യാത്രയുടെ 60-)ം ദിവസം ഗംഭീരമായിത്തന്നെ അവസാനിക്കുന്നു.
രൺധംബോർ നാഷണൽ പാർക്കിൽ സഞ്ചരിച്ചതിന്റേയും രണ്ട് കടുവകളെ കണ്ടതിന്റേയും ഓർമ്മയ്ക്കായി ലോഹത്തിൽ തീർത്ത ഒരു പഗ്ഗ് മാർക്കാണ് വാങ്ങിയത്.

ഹോട്ടലിന് എതിർവശത്തുള്ള മൈതാനത്ത് കല്യാണ പാർട്ടിയും അതിന്റെ പാട്ടും ബഹളവും ഒക്കെ നടക്കുന്നുണ്ട്. ഇന്ന് രാത്രി ഉറക്കം എന്താകുമെന്ന് കണ്ടറിയണം. അതെന്തായാലും നാളെ രാവിലെ ഭാഗിയും ഞാനും രൺധംബോർ വിടുകയാണ്.

ശുഭരാത്രി.

ഒരേ സമയം വെള്ളത്തിലും കുന്നിലും നിൽക്കുന്ന ഒരു അപൂർവ്വ കോട്ടയാണ് ഗാഗ്രോൺ. 2013 മുതൽ ലോകപൈതൃക ഇടം കൂടെയാണ് രാജസ്ഥാനിലെ ജാൽവാർ ജില്ലയിലെ ഹത്തോടി പ്രവിശ്യയിലുള്ള ഈ കോട്ട.

കോട്ട ജില്ലയിൽ ഞാൻ ക്യാമ്പ് ചെയ്തിരിക്കുന്ന ധാബയിൽ നിന്ന് ഏകദേശം 100 കിലോമീറ്റർ ദൂരമുണ്ട് ഗാഗ്രോൺ കോട്ടയിലേക്ക്.

* 53 രൂപയാണ് കോട്ടയിലേക്കുള്ള പ്രവേശന ഫീസ്.

* ലോക പൈതൃക ഇടം ആയതുകൊണ്ട് അത്യാവശ്യം മിനുക്ക് പണികൾ നടത്തിയിട്ടുണ്ട് കോട്ടയിൽ.

* കോട്ടയിലെ രണ്ട് കവാടങ്ങളിലൂടെ വാഹനം ഓടിച്ച് അകത്ത് കയറ്റി, ബഡാ മഹൽ വരെ പോകാം.

* ഏഴാം നൂറ്റാണ്ടിനും പതിനാലാം നൂറ്റാണ്ടിനും ഇടയിലാണ് ഈ കോട്ട നിർമ്മിച്ചത് എന്ന് കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.

* രാജാ ബിജൽ ദേവ് സിംഗ് ഡോഡ് ആണ് പന്ത്രണ്ടാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ഈ കോട്ട നിർമ്മിച്ചതെന്നും കരുതിപ്പോരുന്നു.

* പിന്നീട് ഈ കോട്ട ഷേർഷായുടേയും അക്ബറിന്റേയും നിയന്ത്രണത്തിൽ ആയിട്ടുണ്ട്.

* അഹു നദിയുടേയും കാളി സിന്ധ് നദിയുടേയും സംഗമ സ്ഥാനത്താനത്തുള്ള കുന്നിൻ മുകളിലാണ് ഈ കോട്ട നിലകൊള്ളുന്നത്.

* കോട്ടയുടെ മൂന്നു ഭാഗവും നദികളുടെ ജലത്താൽ ചുറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. നാലാമത്തെ ഭാഗത്ത് ഒരു കിടങ്ങ് തീർത്ത്, കോട്ടയെ പൂർണ്ണമായും ജലത്താൽ ചുറ്റപ്പെട്ട രീതിയിൽ ആക്കിയിരിക്കുന്നു. ആയതിനാൽ ഈ കോട്ടയെ ജലദുർഗ്ഗ് എന്നും വിളിച്ചു പോരുന്നു.

* ഖിൻജി രാജവംശം 300 വർഷത്തോളം ഈ കോട്ട ഭരിച്ചു.

* അചൽ ദാസ് ഖിൻജി എന്ന രാജാവാണ് അവസാനമായി ഈ കോട്ട ഭരിച്ചതെന്ന് കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.

* 1423ൽ സുൽത്താൻ ഹോഷങ്ങ് ഷാ ഈ കൊട്ടാരം ആക്രമിച്ചു. സൈന്യബലത്തിൽ സുൽത്താനാണ് മുൻപിൽ എന്ന് അറിഞ്ഞിട്ടും അചൽ ദാസ് ഖിൻജി അവസാനം വരെ പോരാടി മൃത്യു വരിച്ചു.

* രാജാവ് കൊല്ലപ്പെട്ടതോടെ രാജ്ഞിയും മറ്റ് രജപുത്ര സ്ത്രീകളും ജോഹർ ആചരിച്ച് ആത്മാഹുതി ചെയ്തു.

* ഗാഗ്രോൺ കോട്ട 14 പ്രാവശ്യം ആക്രമിക്കപ്പെടുകയും 2 പ്രാവശ്യം ഇവിടെ ജോഹർ ആചരിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്.

* കോട്ടയിൽ അഞ്ചിൽപ്പരം ഗംഭീര ജലസംഭരണികൾ ഉണ്ട്.

* ശീഷ്മഹൽ അടക്കമുള്ള ഭാഗങ്ങൾ പൂർണ്ണമായി നശിച്ചു പോയിട്ടുണ്ടെങ്കിലും അതിനെ പുനരുദ്ധാരണം ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. ഒരൊറ്റ കണ്ണാടിയോ ചില്ലോ ആ കെട്ടിടത്തിൽ ഇല്ല എന്ന് മാത്രം.
മൈസൂരിലെ ശ്രീരംഗപട്ടണം കോട്ട കഴിഞ്ഞാൽപ്പിന്നെ വെള്ളത്താൽ ചുറ്റപ്പെട്ട മറ്റൊരു കോട്ട ഞാൻ കാണുന്നത് ഗാഗ്രോൺ ആണ്. ഒരു ഗംഭീര കോട്ട കാണാൻ കഴിഞ്ഞതിന്റെ സന്തോഷത്തിലായിരുന്നു ഇന്ന് ഞാൻ. ആ സന്തോഷം ഇരട്ടിപ്പിക്കുന്ന മറ്റൊരു സംഭവവും ഉണ്ടായി.

കോട്ടയുടെ തൊട്ട് അടുത്ത് തന്നെ ദർഗ്ഗയുണ്ട്. അജ്മീറിലെ ദർഗ്ഗയിലേത് പോലെ വലിയ തിരക്കൊന്നും അവിടെയില്ല. പണം പിടിച്ചു വാങ്ങുന്ന പരിപാടികളും ഇല്ല. ഞാൻ ഒരുപാട് സമയം ദർഗ്ഗക്ക് ഉള്ളിൽ ചിലവഴിച്ചു. ദർഗ്ഗയിലേക്ക് കടക്കുന്നതിന് മുമ്പ് തല മറക്കണം എന്നൊക്കെ ഇപ്പോൾ എനിക്കറിയാം. എന്റെ തോളിൽ കിടക്കുന്ന ഷാൾ ഇത്തരം സന്ദർഭങ്ങളിൽ സഹായത്തിനെത്തും.

ദർഗ്ഗയിലെ സന്ദർശനം കഴിഞ്ഞ് കോട്ട ജില്ലയിലെ പ്രേം ക ധാബയിലേക്ക് മടങ്ങുകയായിരുന്നു ഞാൻ. 40 കിലോമീറ്ററോളം പിന്നിട്ടപ്പോൾ പെട്ടെന്ന് വഴിയരികിൽ മറ്റൊരു കോട്ട കണ്ടു. അത് എൻ്റെ ലിസ്റ്റിൽ ഇല്ലാത്ത കോട്ടയാണ്. ലിസ്റ്റിൽ ഉണ്ടായാലും ഇല്ലെങ്കിലും വഴിയരികിൽ നിൽക്കുന്ന ഒരു കോട്ട കാണാതെ പോകുന്ന പ്രശ്നമേയില്ല.

ദര എന്നാണ് ആ കോട്ടയുടെ പേര് സ്ഥലത്തിന്റെ പേരും അതുതന്നെ. നിലവിൽ ഈ കോട്ട ആർക്കിയോളജി സർവ്വേ ഓഫ് ഇന്ത്യയുടെ കീഴിലാണ്. അവർ അത്യാവശ്യം മിനുക്ക് പണികൾ കോട്ടയിൽ നടത്തിയിട്ടുണ്ട്.

* പതിനെട്ടാം നൂറ്റാണ്ടിൽ സവായ് ജയ്സിംഗ് രണ്ടാമനാണ് ഈ കോട്ട ഉണ്ടാക്കിയത്.

* ഒരു പട്ടാള കേന്ദ്രം, നായാട്ട് കേന്ദ്രം, എന്നീ നിലയിലൊക്കെ ആയിരുന്നു ഈ കോട്ട ഉപയോഗിച്ചിരുന്നത്.

* 1787ൽ മറാഠകളും രജപുത്രരും തമ്മിൽ നടന്ന തുങ്ക യുദ്ധത്തിൽ ഈ കോട്ട ഒരു പ്രധാന പങ്കു വഹിച്ചിട്ടുണ്ട്.

പ്രതീക്ഷിച്ചിരിക്കാതെ രണ്ടാമതൊരു കോട്ടയും കൂടെ കാണാൻ പറ്റിയതിൻ്റെ ഇരട്ടി സന്തോഷം എനിക്കിന്നുണ്ട്. കഴിഞ്ഞ 6 ദിവസത്തിനുള്ളിൽ 9 കോട്ടകൾ കണ്ടിരിക്കുന്നു! നാളെ ഒരു കോട്ട കൂടി കാണാൻ പറ്റിയാൽ ഒരാഴ്ച്ചയിൽ 10 കോട്ടകൾ കണ്ടു എന്നൊരു റെക്കോർഡ് തന്നെ അവകാശപ്പെടാം.

ഈ സന്തോഷത്തിനിടയിൽ ഉച്ചയ്ക്ക് ഒന്നും കഴിക്കാൻ പറ്റിയില്ല. അതുകൊണ്ടുതന്നെ രാത്രി ഭേഷായിട്ട് കഴിക്കാനാണ് തീരുമാനം. ‘തേങ്ങ എത്ര അരച്ചാലും താൾ അല്ലേ കറി?’ എന്ന് പറയുന്നത് പോലെ, എത്ര ഭേഷാക്കാൻ ശ്രമിച്ചാലും, ഈ ധാബയിൽ നിന്ന് ഒരു ദാൽ ഫ്രൈ അല്ലെങ്കിൽ ആലൂ മട്ടർ പിന്നെ ചപ്പാത്തിയും, അല്ലാതെന്ത് കഴിക്കാൻ?!

എറണാകുളത്ത് തിരിച്ചെത്തിയിട്ട് വേണം നല്ലൊരു സീഫുഡ് പ്ലാറ്റർ അടിച്ച് ആഘോഷിക്കാൻ. അന്ന് കൊച്ചിയിലുള്ള മൂന്നുപേർക്ക് കൂടെ ആ തീറ്റമഹാമഹത്തിൽ എൻ്റൊപ്പം കൂടാം.

ശുഭരാത്രി.

രാവിലെ ഏഴര മണിക്ക് പാലിയിൽ നിന്ന് ജയ്പൂരിലേക്ക് തിരിച്ചു. 300 കിലോമീറ്റർ ദൂരം 05:45 മണിക്കൂർ യാത്ര.

ഒരു ഗ്യാസ് സ്റ്റേഷനിലാണ് ഇന്നലെ രാത്രി തങ്ങിയതെങ്കിലും, കുളിയും തേവാരവും അടക്കം എല്ലാ പ്രഭാതകർമ്മങ്ങളും ഭാഗിയുടെ സൗകര്യത്തിലാണ് ചെയ്തത്. ഭാഗി വന്നതിനുശേഷം ആദ്യമായിട്ടാണ് അങ്ങനെ ചെയ്യുന്നത്. ഇനിയുള്ള ദിവസങ്ങളിൽ പലപ്പോഴും അങ്ങനെ ചെയ്യേണ്ടി വരും എന്നതുകൊണ്ട്, റിഹേഴ്സൽ എടുക്കുകയായിരുന്നു.

രാജസ്ഥാനികളെപ്പോലെ പ്രാതൽ വൈകി കഴിക്കുന്ന ശീലം ഞാൻ ആരംഭിച്ചു കഴിഞ്ഞു. പത്തരമണിക്ക് പ്രാതൽ കഴിക്കാൻ നിർത്തിയ, ഭേദപ്പെട്ട ഒരു ധാബയുടെ ഉടമയുമായി ചങ്ങാത്തം കൂടി. അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ പേര് ചേതൻ പ്രകാശ്. ഇനിമുതൽ ഈ വഴിക്കുള്ള യാത്രയിൽ തങ്ങാൻ വേണ്ടി ഞാൻ ആ സ്ഥലം മാപ്പിൽ അടയാളപ്പെടുത്തി. സ്ഥലത്തിന്റെ പേര് പിപ്പലിയ കലാൻ. ധാബയുടെ പേരിന് ഭാഗിയുമായി സാമ്യമുണ്ട്. ‘ഭാഗ്യബാൻ ഭോജനാലയ് ‘. ചേതൻ, എൻ്റെ യൂട്യൂബ് ചാനലും ഇൻസ്റ്റയും കയ്യോടെ സബ്സ്ക്രൈബ് ചെയ്തു.

ജയ്സാൽമീർ എന്ന മരുഭൂമി വിട്ട് ജയ്പൂരിൽ എത്തിയപ്പോഴേക്കും ചൂട് സ്വല്പം കുറവുണ്ട്. നഗരത്തിലേക്ക് എത്തുന്നതോടെ ഗതാഗതത്തിരക്ക്, എന്നുവച്ചാൽ ലോറിത്തിരക്ക് തന്നെ, വല്ലാതെ കൂടുന്നുണ്ട്. ഇങ്ങോട്ട് എത്തുമ്പോഴേക്കും ഒരുപാട് ഹരിയാന വണ്ടികളും ഡൽഹി വണ്ടികളും കാണാനാകുന്നുണ്ട്. ഡൽഹിയിലേക്കുള്ള ദൂരം വെറും 308 കിലോമീറ്റർ മാത്രം. ഒന്ന് പോയി വന്നാലോ എന്ന് ആലോചനയുണ്ട്.

ജയ്പൂരിൽ, മഞ്ജു പരീക്കിന്റെ Manju Pareek അടുത്തേക്കാണ് യാത്ര. മറ്റൊരു ഓൺലൈൻ സുഹൃത്ത് ആശാ അരവിന്ദ് വഴിയാണ് ഞാൻ മഞ്ജുവിനെ ഓൺലൈനിൽ പരിചയപ്പെടുന്നത്.

മഞ്ജു ലൊക്കേഷൻ അയച്ചു തന്നു. ജയ്പൂർ റെയിൽവേ ആശുപത്രിയിലെ നേഴ്സ് ആണ് മഞ്ജു. 20 വർഷത്തിലധികമായി ഇതേ ആശുപത്രിയിൽ ജോലി ചെയ്യുന്നു. തിരുവനന്തപുരം ജില്ലക്കാരിയായ (വെമ്പായം) മഞ്ജുവിന്റെ ഭർത്താവ് നിധേഷ്, ജയ്പൂർകാരനാണ്. ഇന്ത്യ മുഴുവൻ ബൈക്കിൽ സഞ്ചരിച്ചിട്ടുള്ള എണ്ണം പറഞ്ഞ സഞ്ചാരിയാണ് നിധേഷ്. നിലവിൽ മഞ്ജുവിനേക്കാൾ അധികം മലയാളി സുഹൃത്തുക്കളുള്ള രാജസ്ഥാൻകാരൻ. അതുകൊണ്ടുതന്നെ ഈ കോർട്ടേഴ്സ് പല മലയാളി സഞ്ചാരികളുടേയും ഇടത്താവളമാണ്. മഞ്ജു-നിധേഷ് ദമ്പതികളുടെ മകൾ, ഖുഷി വക്കീൽ ഭാഗം പഠിക്കുന്നു. ‘കോസ്മോ’ എന്ന പൂച്ചയും കൂടെ ആകുമ്പോൾ പരീക്ക് കുടുംബം പൂർത്തിയാകുന്നു. അങ്ങനെ ഒരു ഓൺലൈൻ സുഹൃത്ത് കൂടെ ഓഫ്ലൈൻ ആയി.

റെയിൽവേ ക്വാർട്ടേഴ്സ് എനിക്ക് തുറന്ന് തന്ന്, കുളിക്കാനും അലക്കാനുമുള്ള സൗകര്യങ്ങൾ കാണിച്ച് തന്ന് മഞ്ജു ആശുപത്രിയിലേക്ക് പോയി. അൽപ്പം മുൻപ് മഞ്ജു തിരിച്ചെത്തിയപ്പോഴേക്കും ബാക്ക് അപ്പ് അടക്കം ഒരുപാട് കാര്യങ്ങൾ ഞാൻ ചെയ്തു തീർത്തു. രാത്രി ഭക്ഷണത്തിൻ്റെ ഏർപ്പാട് മഞ്ജു ഏറ്റെടുത്ത് കഴിഞ്ഞു.

രണ്ട് സൗഹൃദങ്ങൾ ഊട്ടിയുറപ്പിച്ച ദിനം എന്നാണ് ഇന്നത്തെ ദിവസത്തെ അടയാളപ്പെടുത്താനുള്ളത്. അതൊരു ചെറിയ കാര്യമൊന്നും അല്ലല്ലോ?

ശുഭരാത്രി.

ഇന്നലെ രാത്രി 9 മണി മുതൽ 45 മിനിറ്റ് കനത്ത മഴയും കാറ്റുമായിരുന്നു ജയ്സൽമേഡിൽ. രണ്ട് ദിവസമായി പകൽ പൊടിക്കാറ്റും ശക്തമാണ്. കാലാവസ്ഥ തണുപ്പിൽ നിന്ന് ചൂടിലേക്ക് കടക്കാൻ പോകുന്നതിന്റെ ലക്ഷണങ്ങൾ ആണെന്ന് തോന്നുന്നു.

ഇക്കാരണത്താൽ ഇന്നലത്തെ വിശേഷങ്ങൾ പറയാൻ പറ്റിയില്ല. അത് പിന്നീട് പറയാം. അതിന് മുൻപ്, കഴിഞ്ഞ നാല് ദിവസമായി ഭാഗി കിടക്കുന്ന ‘ഗാന്ധി ചൗക്ക് ‘ എന്ന തെരുവിനെ പരിചയപ്പെടുത്താം.

ഇതിനെ ചത്വരം എന്ന് പറഞ്ഞാൽ ശരിയാകുമോ എന്നറിയില്ല. ചൗക്ക് എന്ന് ഹിന്ദിയിൽ തന്നെ പറയാം.

നടുക്ക് എട്ടുപത്ത് വാഹനങ്ങൾക്ക് കിടക്കാനുള്ള സ്ഥലമുണ്ട്. ചുറ്റും കടകൾ. ഒരു വശത്ത് എനിക്ക് ശൗചാലയം തന്ന് സഹകരിക്കുന്ന നാച്ച്ന ഹവേലി. മറ്റൊരു ഭാഗത്ത് വേറെയൊരു ഇടത്തരം ഹോട്ടൽ ഉണ്ട്. ഓട്ടോ മാത്രം പോകുന്ന ഗലികൾ അടക്കം 6 വഴികളാണ് ഈ ചത്വരത്തിൽ വന്ന് ചേരുന്നത്. ശ്രദ്ധിച്ച് നടന്നില്ലെങ്കിൽ ഏതെങ്കിലും ഇരുചക്രവാഹനം ഇടിച്ചെന്ന് വരും. ആ ഗലികൾക്ക് ഉള്ളിലും ഹോട്ടലുകൾ ഉണ്ട്.

മാലിന്യം റോഡിലേക്ക് എറിയുന്നത് ജനങ്ങളുടെ പതിവാണ്. ദിവസത്തിൽ കുറഞ്ഞത് മൂന്ന് നേരം അത് തൂത്ത് വാരുന്നതും കാണാം. വീടുകളിലെ മാലിന്യം എടുക്കാൻ വരുന്ന വണ്ടി സ്വച്ഛഭാരത് പദ്ധതിയുടെ ഒരു പാട്ട് വെച്ചാണ് വരുക. വീട്ടുകാർക്ക് മാലിന്യം പുറത്തേക്ക് എത്തിക്കാൻ ഈ പാട്ട് സഹായിക്കുന്നു.

കല്ല്യാണ ബാരാത്തുകൾ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് പ്രകടനത്തിൻ്റെ കൊട്ടിക്കലാശം പോലെ കുറേ നേരം ഇവിടെ നിന്ന് ചെകിടടപ്പിക്കുന്ന സംഗീതം കൊണ്ട് തെരുവിനെ കൂടുതൽ മലിനമാക്കും. ആ ഘോഷയാത്ര ഉണ്ടാക്കുന്ന മറ്റ് മാലിന്യങ്ങൾ അപ്പപ്പോൾ തൂത്തുവാരുന്നതും കാണാം.

കന്നുകാലികളും നായ്ക്കളുമാണ് തെരുവിലെ പ്രധാന താരങ്ങൾ. രാവിലെ ജോലിക്ക് പോകുന്നവർ വാഹനം നിർത്തി പശുക്കളെ തൊട്ട് തൊഴുത് പോകുന്നത് കാണാം. തലേന്ന് ബാക്കി വന്ന റൊട്ടികളും മറ്റ് തീറ്റസാധനങ്ങളും കൊണ്ടുവന്ന് പശുക്കളേയും നായ്ക്കളേയും തീറ്റുന്ന പത്ത് പേരെയെങ്കിലും ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ഞാൻ കണ്ടു. അക്കൂട്ടത്തിൽ സ്ഥിരം വരുന്നവരെ കാണുമ്പോൾ കാലികൾ ഓടി അണയുന്ന കാഴ്ച്ച സന്തോഷദായകമാണ്.

രാവിലെ ഭാഗിയിൽ നിന്ന് ഇറങ്ങുമ്പോളും പ്രഭാത കർമ്മങ്ങൾ കഴിഞ്ഞ് ഹവേലിയിൽ നിന്ന് മടങ്ങുമ്പോളും പശുക്കൾ എന്നേയും വളയാൻ തുടങ്ങിയിരിക്കുന്നു ഇപ്പോൾ. തോളിൽ ഒരു സഞ്ചിയുമായി ആ സമയത്ത് വരുന്നവരെല്ലാം അന്നദാദാക്കൾ ആണെന്നാണ് അവറ്റകളുടെ വിചാരം. ഇടയ്ക്ക് ഒരു ദിവസം ഒരു പാക്കറ്റ് ബ്രെഡ് ഞാനും കൊടുത്തിരുന്നത് കൊണ്ടും ആവാം.

പക്ഷേ, ഭാഗിക്ക് ഈ കന്നുകാലികളെ അത്ര ഇഷ്ടമല്ല. ആരോ ഒരാൾ ഭക്ഷണം കൊടുക്കുന്ന സമയത്ത് രണ്ട് പശുക്കൾ കൊമ്പുകോർക്കുകയും ഭാഗിയുടെ പള്ളയ്ക്ക് ചേർത്ത് ഇടിക്കുകയും ചെയ്തു. ഇന്ന് അതിരാവിലെ ഭാഗിയുടെ പല ഭാഗത്തായി അവറ്റകൾ തൊഴിക്കുന്നതിൻ്റെ കുലുക്കം എനിക്ക് ഉള്ളിൽ കിട്ടുന്നുണ്ടായിരുന്നു.

തെരുവിലെ ഒരുവിധം ആൾക്കാർക്ക് ഇപ്പോൾ എന്നേയും ഭാഗിയേയും അറിയാം. അതിന് കാരണം നമ്മുടെ ഫ്രീ ഗൈഡ് ‘സഞ്ജയ് ജയ്സാൽമീർ’ ആണ്. അയാൾ ആ ഭാഗത്ത് മുഴുവൻ ഭാഗിയുടെ സൗന്ദര്യത്തെപ്പറ്റി പറഞ്ഞ് നടക്കുന്നുണ്ട്. ഇന്നലെ മാത്രം പതിനഞ്ചോളം പേരാണ് ഭാഗിയെ കാണാൻ വന്നത്.

ഇന്നലത്തെ മഴ സമയത്ത് ഭാഗി അവിടെ കിടക്കട്ടെ, എനിക്ക് കിടക്കാൻ വേറെ സൗകര്യം തരാമെന്ന് പറഞ്ഞ് സഞ്ജയ് അടക്കം രണ്ട് പേരാണ് വന്നത്. കൊട്ടാരത്തിൽ കിടക്കാൻ സൗകര്യം തന്നപ്പോൾ പോലും അവളെ വിട്ട് കിടന്നിട്ടില്ല ഞാൻ. പിന്നല്ലേ ഒരു ചീള് മഴ.

തെരുവിൽ നാച്ന ഹവേലിക്ക് എതിർവശത്ത് ഒരു ചെറിയ ബേക്കറി ഉണ്ട്. രണ്ട് ദിവസം അവിടുന്നാണ് പ്രാതൽ കഴിച്ചത്. ബജ്ജി വട നല്ല എരിയും രുചിയും ഉള്ള ഒരു ലഘുഭക്ഷണമാണ്. കട്ടൻചായ തരാമോ എന്ന് ചോദിച്ചപ്പോൾ “വോ ക്യാ ചീസ് ഹേ?” എന്നായിരുന്നു മറുചോദ്യം. ഇവർ അഥവാ കട്ടൻചായ ഉണ്ടാക്കിയാലും നമുക്ക് കണ്ടാൽ സഹിക്കില്ല. അതുകൊണ്ട് ഞാൻ ഭാഗിയുടെ അടുക്കളയിൽ തന്നെയാണ് തേയില വെള്ളം അനത്തുന്നത്.

നാച്ച്ന ഹവേലിക്ക് നേരെ എതിർവശത്ത് കാണുന്ന വീടിന്റെ ചറോക്കി ജനല് പോലൊന്ന് കല്ലിൽ ഉണ്ടാക്കി തമിഴ്നാട്ടിലെ ശൂലഗിരിയിൽ എത്തിച്ച് തരാൻ എത്ര ചിലവ് വരും എന്ന് സഞ്ജയുടെ സുഹൃത്തും കല്ലിൽ കൊത്തുപണികൾ ചെയ്യുന്ന ആളുമായ അൽത്താഫ് അൻസാരിയോട് തിരക്കി. ₹55,000 ചിലവാകും. തമിഴ്നാട്ടിൽ എത്തിക്കാനുള്ള ചിലവ് വേറെയും.

തൊട്ടടുത്ത തെരുവിൽ ഇന്നുണ്ടായ ദുരനുഭവം കൂടെ പങ്കുവെക്കാം. രണ്ട് ദിവസം ഭാഗിയെ അവിടെ നിർത്തി ആ തെരുവിലെ റസ്റ്റോറന്റിൽ ആണ് ഞാൻ പ്രാതൽ കഴിച്ചത്. ഇന്ന് അതേ പരിപാടി കഴിഞ്ഞ് ഭാഗിയുടെ അടുത്തേക്ക് തിരികെ വന്നപ്പോൾ അവളെ പൊലീസ് വളഞ്ഞിരിക്കുന്നു. വിശാലമായ മൈതാനം പോലെ കിടക്കുന്ന ആ സ്ഥലം നോ പാർക്കിങ് ആണ് പോലും. ഞാൻ ചെല്ലുമ്പോൾ 10 വണ്ടികളെങ്കിലും വേറെ കിടക്കുന്നുണ്ടായിരുന്നു. പൊലീസ് വന്നപ്പോൾ അവരെല്ലാം വിട്ടുകളഞ്ഞു.

ഭാഗിക്ക് 500 രൂപയുടെ പെറ്റി അടിച്ചു പൊലീസുകാർ. കേരളത്തിൽ നിന്ന് വന്നതാണെന്ന് പറഞ്ഞെങ്കിലും അപ്പോൾ അവരത് ചെവിക്കൊണ്ടില്ല. പിന്നെ ഭാഗിയുടെ ആന്തരിക സൗന്ദര്യം കണ്ടതോടെ ‘ആദ്യമേ ഇതെല്ലാം കാണിച്ചിരുന്നെങ്കിൽ പെറ്റി ഒഴിവാക്കി തരുമായിരുന്നല്ലോ’ എന്നായി.

അതെന്തായാലും അവർ വളരെ മാന്യമായി പെരുമാറി, ലോഹ്യമൊക്കെ പറഞ്ഞാണ് പിരിഞ്ഞത്. പക്ഷേ, ആ റസീപ്റ്റിൽ മതം എന്നൊരു കോളം ഉണ്ടായിരുന്നത് എന്നെ ഞെട്ടിച്ചു. ട്രാഫിക് നിയമ ലംഘനം നടത്തിയത് ഏത് മതക്കാരനായാൽ എന്ത്? ഏതെങ്കിലും മതക്കാർക്ക് ട്രാഫിക് നിയമ ലംഘനത്തിൽ ഇളവുണ്ടോ? കഴിഞ്ഞ 40 ദിവസങ്ങളിൽ 30 ദിവസവും മതപരമായ ചോദ്യങ്ങൾ നേരിടേണ്ടി വന്നിട്ടുണ്ട് എന്നത് ലജ്ജാവഹമായ കാര്യമാണ് മതേതര ഇന്ത്യയിൽ.

ഭാഗി വിഷമിക്കണ്ട. നീ ഇനി ഇങ്ങനെ എത്ര തെരുവുകൾ കാണാൻ കിടക്കുന്നു. എത്ര പശുക്കളുടെ തൊഴി കൊള്ളാൻ കിടക്കുന്നു. എത്ര പെറ്റികൾ വാങ്ങാനിരിക്കുന്നു. ഓർമ്മയില്ലേ ഗോവയിൽ ആദ്യരാത്രി നിനക്കുണ്ടായ അനുഭവം. തെണ്ടി നടക്കാൻ തീരുമാനിച്ചാൽ ഇങ്ങനെ ചിലതൊക്കെ ഉണ്ടായെന്ന് വരും. കാര്യമാക്കണ്ട.

പക്ഷേ, കാര്യമാക്കേണ്ട ഒന്നുണ്ട്. പുതുക്കാൻ കൊടുത്ത ലൈസൻസ് രണ്ട് മാസം കഴിഞ്ഞിട്ടും കിട്ടിയിട്ടില്ല. പോസ്റ്റൽ ചാർജ്ജ് അടക്കം വാങ്ങിയിട്ട്, ഇപ്പോൾ പറയുന്നു RT ഓഫീസിൽ ചെന്ന് വാങ്ങണമെന്ന്. പെറ്റിയടിക്കാൻ രാജസ്ഥാൻ പൊലീസ് ലൈസൻസ് ചോദിച്ചപ്പോൾ ഞാനൊന്ന് കിടുങ്ങി. പരിവാഹനിൽ കാണുന്ന സോഫ്റ്റ് കോപ്പി പറ്റില്ല, ഒറിജിനൽ തന്നെ കാണണമെന്ന് പറഞ്ഞാൽ ഞാൻ കുടുങ്ങി. ഞാൻ പരിവാഹനിൽ പരതുന്ന നേരത്ത് അവർ ഫോൺ നമ്പർ ആയാലും മതിയെന്ന് പറഞ്ഞത് ഭാഗ്യം.

വാൽക്കഷണം :- അടുത്ത യാത്ര കൊച്ചിയിൽ നിന്ന് പുറപ്പെടുന്നതിന് മുൻപെങ്കിലും പുതുക്കിയ കാർഡ് ലൈസൻസ് തരുമെന്ന് പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. പോസ്റ്റൽ ചാർജ്ജ് തിരികെ തരുകയും വേണം.

(തുടർന്ന് വായിക്കാൻ ഇവിടെ ക്ലിക്ക് ചെയ്യുക…)

#greatindianexpedition
#gie_by_niraksharan
#gie_rajasthan
#fortsofindia
#fortsofrajasthan
#motorhomelife
#boleroxlmotorhome
#jaisalmerfort

എല്ലാവരും എന്നോട് ക്ഷമിക്കണം. ബോധപൂർവ്വം അല്ലെങ്കിലും, ഇന്നലെ നിങ്ങളെ ഞാൻ ചെറിയ തോതിൽ കബളിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്. അത് വിശദമാക്കാം.

ഇന്നലെ ഞാൻ പരിചയപ്പെടുത്തിയ ജനന കൊട്ടാരം ഒരർത്ഥത്തിൽ മൻണ്ടോർ എന്ന കോട്ടയുടെ ഭാഗമാണ്. മൻണ്ടോർ മ്യൂസിയം, മൻണ്ടോർ ഗാർഡൻ എന്നിങ്ങനെ പല പേരിൽ ഇത് ഇൻ്റർനെറ്റിൽ കാണിക്കും. അങ്ങനെ സംഭവിച്ചു പോയ ഒരു ആശയക്കുഴപ്പം ആണ്.

മൻണ്ടോർ കോട്ടയുടെ ഭാഗമായ ജനന കൊട്ടാരം ഇന്നലെ ഞാൻ പരിചയപ്പെടുത്തി. ഇന്ന് കോട്ടയുടെ ഭാഗങ്ങൾ കാണാനും ഷൂട്ട് ചെയ്യാനുമായി ഞാൻ വീണ്ടും അങ്ങോട്ട് പോയി.

മാർവാഡ് രാജാവ് റാവു ചുണ്ടയ്ക്ക്, സ്ത്രീധനം കിട്ടിയ കോട്ടയാണിത്. മൻണ്ടോർ ഒരു പുരാതന നഗരമായിരുന്നു. ആറാം നൂറ്റാണ്ടിൽ പ്രതിഹാര രാജവംശമായിരുന്നു ഇവിടം ഭരിച്ചിരുന്നത്. അന്ന് ഈ സ്ഥലം മാണ്ഡവ്യപുര എന്നാണ് അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്.

തുക്ലഗ് ഭരണകൂടവുമായി പൊരുതി നിൽക്കാൻ പറ്റാതെ വന്നപ്പോൾ, പ്രതിഹാര രാജവംശം, റാവു ചുണ്ടയ്ക്ക് രാജകുമാരിയെ വിവാഹം ചെയ്ത് കൊടുത്ത് തങ്ങളുടെ ശക്തി വർദ്ധിപ്പിച്ചു. അന്ന് റാവു ചുണ്ടയ്ക്ക് സ്ത്രീധനമായി നൽകിയതാണ് ഈ കോട്ട.

മാർവാഡുകൾ തങ്ങളുടെ തലസ്ഥാനം ജോഥ്പൂരിലേക്ക് മാറ്റുന്നത് വരെ മൻണ്ടോറിലായിരുന്നു കേന്ദ്രീകരിച്ചിരുന്നത്.

ആദ്യം ഈ പ്രദേശത്ത് ഉണ്ടായിരുന്നത് നാഗരായിരുന്നു. പിന്നെ പ്രതിഹാര വന്നു. പിന്നീട് വന്നത് ചാഹമന. അതിനുശേഷം ഡൽഹി സുൽത്താൻമാരുടെ കയ്യിലായി. അവിടന്ന് മാർവാഡുകളിലേക്ക് എത്തി.

ഋഷി മാണ്ടവ്യയുടെ പേരുമായി ബന്ധപ്പെടുത്തിയാണ് മൻണ്ടോർ എന്ന പേരു വന്നതായി കണക്കാക്കുന്നത്.

ഭാഗികമായി നശിച്ച് പോയെങ്കിലും, ജനന കൊട്ടാരത്തിന്റെ ഒരു ഭാഗം പൂർണ്ണമായും വളഞ്ഞുകൊണ്ട് കോട്ട ഇപ്പോഴുമുണ്ട്.

കൊട്ടാരത്തിന്റെ ഭാഗത്തുനിന്നും പ്രധാന കവാടത്തിന്റെ ഭാഗത്തുനിന്നും കോട്ടയിലേക്ക് കടക്കാം. രണ്ടാമത് പറഞ്ഞ ഭാഗത്ത് കൂടെ കടക്കുമ്പോൾ ഒരു ജലാശയത്തിന് മുകളിലുള്ള പാലത്തിലൂടെയാണ് കോട്ടയിലെത്തുക. അവിടെത്തന്നെ ഒരു ദർഗ്ഗ ഉണ്ട്. 800 വർഷത്തോളം പഴക്കമുണ്ട് തൻഹപീർ എന്ന ഈ ദർഗ്ഗയ്ക്ക് എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. ദർഗ്ഗയിൽ നിന്ന് അൽപ്പം മാറി കോട്ടയ്ക്ക് വെളിയിലായി മസ്ജിദും കാണാം.

കോട്ടയ്ക്കകത്ത് ശിവൻ, ബ്രഹ്മാവ്, വിഷ്ണു, ചാമുണ്ഡി മാ, എന്നീ ദൈവങ്ങളുടെ ക്ഷേത്രങ്ങളുണ്ട്. ശിവക്ഷേത്രത്തിലും ചാമുണ്ഡി മാ ക്ഷേത്രത്തിലും പൂജകൾ നടക്കുന്നുണ്ട്. പക്ഷേ, ഈ ക്ഷേത്രങ്ങളെല്ലാം ഭാഗികമായോ പൂർണ്ണമായോ നശിപ്പിക്കപ്പെട്ട അവസ്ഥയിലാണ്.

കൊട്ടാരത്തിന്റെ ഭാഗത്തേക്ക് കടന്നാൽ, അതിനുള്ളിൽ മൻണ്ടോർ മ്യൂസിയമാണ്. അതിന് വെളിയിൽ സ്മൃതി മണ്ഡപങ്ങൾ ധാരാളമുണ്ട്. അതിൽ ജസ്വന്ത് സിങ്ങിൻ്റേയും അജിത് സിങ്ങിൻ്റേയും മണ്ഡപങ്ങൾ സാമാന്യം വലുതാണ്. എല്ലാ മണ്ഡപങ്ങളിലേക്കും ചെരുപ്പ് ഊരിയിട്ട് വേണം കയറാൻ.

വെയിലിൻ്റെ ചൂട് കനത്തിട്ടുണ്ട്. പെട്ടെന്ന് ഷൂട്ടിംഗ് തീർത്ത് ഞാൻ ഹോട്ടൽ ഗൂമറിലെ പാർക്കിങ്ങിൽ എത്തി.

ഏഴു മണി കഴിഞ്ഞതോടെ ഫേസ്ബുക്ക് സുഹൃത്ത് മധു ശിവരാമനും Madhu Sivaraman കുടുംബവും കാണാൻ എത്തി. അദ്ദേഹത്തിന്റെ വീട്ടിലായിരുന്നു ഇന്ന് അത്താഴം. ഭാഗി, ഗൂമർ ഹോട്ടൽ വളപ്പിൽ നിന്ന് മധുവിന്റെ ഫ്ലാറ്റിൻ്റെ മതിൽക്കെട്ടിലേക്ക് വിശ്രമം മാറ്റി.

കൊച്ചിയിൽ നിന്ന് ഈ യാത്ര തുടങ്ങിയിട്ട് ഇന്നേക്ക് 31 ദിവസം കഴിഞ്ഞു.

നാളെ ജോഥ്പൂർ വിടണമെന്ന് കരുതുന്നു. എങ്ങോട്ടെന്ന് നാളെ പ്രാതൽ കഴിഞ്ഞ് തീരുമാനിക്കാം.

(തുടർന്ന് വായിക്കാൻ ഇവിടെ ക്ലിക്ക് ചെയ്യുക…)

#greatindianexpedition
#gie_by_niraksharan
#gie_rajasthan
#fortsofrajasthan
#fortsofindia
#MotorhomeLife
#boleroxlmotorhome

After having seen the imaginary line and descended the observatory hill, my next destination was the Globe Theatre. The Globe Theatre is the world famous arena where Shakespearean plays were staged right from the times of Shakespeare.

We had reserved a ticket much in advance for a 7:15 show for the famous Shakespearean play ‘As you like it’. My better half and her colleague, Deepthi had agreed to wait for me after their office time with the tickets for the show at the London Bridge station.

There was some more time to 7pm. The Canary Wharf station and nearby locations had caught my attention earlier while I was travelling on the DLR line. I decided to get down there, roam around and do some more sightseeing before heading for the Globe Theatre.

The face of London had a different appeal in this part of the city. Most of the buildings were glass walled skyscrapers almost kissing the clouds. Three of the tallest buildings in the UK are situated in Canary Wharf; huge commercial office complexes and shopping malls could be seen in plenty. The trains made their way amidst tall buildings which appeared to stand one next to the other as if touching each other. From the train, you can see the Thames and its channel like narrow tributaries. The trains forged ahead crisscrossing the river at many places. Though at most places in London, the tube trains ran through underground rail, in this part alone on the DLR, the trains travelled above ground level atop flyovers and over head bridges. It occurred to me that the attitude and expressions of Canary Wharf resembled that of an ultra modern girl!

People sat having food at eat out restaurants on the banks of the river enjoying the cool evening breeze. I think it is the westerners’ alone who revel with such gaiety in the myriad blessings of nature, be it by the sea, creek sides or in the brilliance of the sun! After walking in and out of the station and through the shopping malls along with the horde for some time I returned to the station.

Though there was a big crowd at the station, mostly office goers awaiting the trains to head home, it failed to deter me as I was at one point in my life used to the hustle bustle of the Mumbai suburban train journeys. I got into the first train that came and got off at Tower Bridge Station. In a little while, my wife and her friend located me waiting for them outside the station.

We had intended to walk to the Globe Theatre. We can reach the theatre by cutting across the South Wark Bridge and walking for about 10 minutes in between the buildings and along the banks of the Thames. As all the sign posts along the way displayed directions to the Globe Theatre, it was unlikely that we would lose our way to reach our destination.

While walking to the theatre, I was reminded of my younger days of theatre appreciation. During my hey days, I have seen up to two professional dramas on the same day. Even much before we started to see actors such as NN Pillai, Rajan P Dev, Saikumar , Vijayaraghavan etc on the celluloid screen, I have had the chance to enjoy them on stage, their faces greased with makeup. Prior to those days, I had myself smeared paint on my face for small drama events at school.

But this was my maiden trip to see a professional English play. And that too, a Shakespearean play; in a world famous theatre where the writer himself had donned the costume of his characters and made his presence felt on stage. This thought was more than enough to give me goose-bumps!

An American director-cum-actor Sam Wanamaker is the founder of the Globe Theatre. Shakespeare himself was a partner during the early days of the theatre. The initial Globe Theatre was built in 1599. In 1613, the theatre was destroyed in a fire. Though the theatre was reconstructed and it started functioning at the same place during the very next year itself, it closed down in 1642. The current theatre named Shakespeare’s Globe is a renovation of the Globe Theatre of yore. It was in 1997 that the new theatre was inaugurated. The new theatre is located about 230 meters away from the position of the original.

There was a small crowd in front of the theatre. We converted the online internet bookings to tickets for the show and entered the theatre.

Photograph Courtesy http://www.shakespeares-globe.org/

Different types of tickets are available. It costs approximately GBP 35 for seats with good visibility from the upper, middle and lower galleries. For those seats on the sides and those blocked partially by the pillars inside, the tickets cost comes down to approximately PDS 15. If you are ready to watch the play standing in the open pit before the stage, you can do so for a mere PDS 5 per person.

One is permitted only to stand here and not sit to watch the play from this yard. The yard has a capacity of 700 such standing audiences. In fact you can have the best views of the stage from the yard. If it were in our country, the seats closest to the stage would have been the most expensive. Anyway, for a middle aged person like me it was beyond my thinking to stand at a stretch and watch the play for over two hours.

The seats were all made of wood and had no back rest. Those sitting in the last row had the privilege of leaning on the wall behind them. Luckily, our 15 PDS worth seats were on the right side of the stage on the very last row. The circular shaped theatre was full of seats except for the stage. The center of the theatre was open to the skies in the middle.

Photograph Courtesy – Google

Without much delay the seats were all occupied. Being summer, though it was 7 o’clock in the evening the theatre was bright with sunlight. For the first time in my life I was about to see a play without having to listen to the announcement of the organizers about switching off the lights and opening the doors of the auditorium.

Shakespeare’s ‘As you like it ‘which we saw was directed by Thea Sharrock, designed by Dick Bird, composed by Stephen Warbeck and choreographed by Fin Walker. The main cast of Orlando played by Jack Laskey and Rosalind by Naomi Frederick along with 20 other talented artistes kept taking turns appearing on stage in the sequence of their performances.

The announcement that cameras were prohibited inside truly disappointed me. Would it be right to steal a few pictures without anyone noticing?

I haven’t read ‘As you like it’. But my better half who is a postgraduate in English Literature knows it all. To shield my ignorance I had quickly gone through a synopsis of the play on the internet before starting from home.

The actors took turns to appear before the microphones hanging in the air in front of the stage to deliver their dialogues. Even without the microphone, all including those sitting at the farthest nook and corner of the stage could hear the dialogues of all the actors very clearly. But what was impressive was that none of the actors were screaming at the top of their voices to be heard. Anyone inside with small children who chanced to cry were obliged to leave the place immediately due to this. Even if the child stopped crying, they were still denied permission to enter the theater again. Tickets are required to be purchased for children over 3 years of age.

The drama progressed on stage without any interruptions or hiccups. Before the interval a remarkable feud was presented on stage. The 3 minute scene where the hero Orlando strategically attacks and defeats a comparatively larger opponent was staged very naturally. One could hear the sound of displaced wooden planks when both the actors crash land on the floor during their fight. The over-sized opponent landed with a thud into the midst of the 5 pound spectators. We had noticed a little while ago that the stewards had built a make-shift safety barricade there to avoid any danger to the audience. On an average around 30 stewards volunteer for every stage event at the Globe.

All the world’s a stage,
And all the men and women merely players.
They have their exits and their entrances;
And one man in his time plays many parts,
His acts being seven ages. ……………………..

………………………………………………………………..

Last scene of all,
That ends this strange eventful history,
Is second childishness and mere oblivion,
Sans teeth, sans eyes, sans taste, sans everything.
As You Like It, 2. 7

These celebrated lines from the play have travelled across boundaries, far and wide beyond this stage to reach a world audience. I count myself truly blessed to have been able to hear these famous lines uttered directly by the Shakespearean actors themselves. With all my heart I treasure these precious and memorable moments I was able to spend inside the Globe.

In this drama authored by Shakespeare who said that the entire world’s a stage, actors entered and exited the stage not only through the side and middle doors. Some of the actors were seated amongst the audience and some of them made their appearances on the stage from amidst the spectators. The manner in which the drama was presented in this theatre seemed to bear testimony to the author’s words that all the world is indeed a stage!

Another interesting incident occurred just before the interval – imagining the pillars to be trees in the forest; Orlando stuck up notes scribbled with love poems addressed to his ladylove, Rosalind on all the pillars of the theatre including those pillars which stood between the audience area. The rest he scattered it into the middle of the audience. During the interval, I was tempted to either grab one of those love letters or pluck any one letter stuck on the pillars and make it my own. I felt there wouldn’t be any better souvenir that I could collect from this theatre. Many of the spectators had already started their efforts to materialize what I was tempted to do. Most of the letters were already in the possession of other spectators by the time I got up from my seat to make a hesitant dash for it. The rest of the letters which were littered on the floor were picked up by the theatre staff. I was about to return with unmistakable disappointment when suddenly luck decided to favor me and I noticed one of the letters still stuck on one of the pillars; I immediately took possession of it without inviting much attention.

For a rent of 1pound you can get cushions to rest on the wooden seats. The play resumed by the time I got 3 cushions and returned to my seat. Sunlight faded as the night descended making it dim inside the theatre. Lamps were lit inside to make up for the loss of natural light. Every moment passed to great satisfaction. Except for the use of archaic language which was a lil hard to digest, every act and scene progressed on stage very smoothly and in a convincing style. The transition from one scene to another was seamless in spite of not having any curtains being drawn at any time during the play. This play deserves a special mention in my life as a truly unforgettable lifetime experience!

In the climax, the scene where the hero plants hot kisses on the heroine was presented in an unpretentious and spontaneous manner. Such an explicit scene was a novelty for me. Such scenes would never have escaped the axe of the censor board in our movies even if it was essential for the context or storyline.

During the times he was alive, it was Shakespeare himself who acted as the character ‘Adam’ in this play. In the scenes where the characters were supposed to be singing, it was the actors themselves who rendered the songs. It is imperative to mention that on this stage it wasn’t the theatrical or technical excellence but the stellar performances of the actors which was outstanding.

Towards the end of the play, a song and dance sequence set the stage ablaze. From amongst the audience a rhythmic clapping of the hands arose to the tune of the music. Along with this, I also noticed that cameras had started to flash from various corners of the theatre. Not wanting to miss this opportunity, I too pulled out my camera and captured a few scenes. To avoid the risk of being caught, I had switched off the flash and thanks to insufficient lighting and regular issues I face in handling the camera trying to capture moving objects; I had to be satisfied with just a few dull and shaken pictures.

Finally the actors bid adieu and departed from the stage. I stood there in an emotional state of someone in a fantasy world who had just burst out of a soap bubble. It felt like an illusion. I couldn’t believe that what I had witnessed was true. Though the play was over, I did not feel like leaving the theatre. We lingered there for some more time taking pictures and looking around.

Finally when on my way back to Peterborough sitting inside the deserted night train, it crossed my mind that it was highly unlikely that I would have another opportunity to watch a play in the Shakespeare’s Globe again. And if it were to really happen, it would not be anything short of a miracle in my life!
———————————————————–
Translated from my Malayalam blog ‘ Chila Yaathrakal ‘ by geetham. To read the Malayalam version, click here.

There are several imaginary lines such as the equator, prime meridian and other longitudes and latitudes which cuts across vertically and horizontally through the earth. I set out on this journey to catch a glimpse of one of the most significant of these lines, namely the prime meridian or the 0°0’0” longitude.

From Peterborough, a small countryside city in England where we lived in a rented apartment at that time, I boarded the National Express Train and reached the main London Kings Cross Station. From there I changed over to the Northern Line on the famous London Underground-referred to fondly as the Tube. The Tube crisscrosses beneath the bustling city and serves as the Transport Nervous system of this great city. At London Bridge, I changed for Canary Wharf Station on the Jubilee Line from where I finally changed to the over ground DLR line. All the way till I reached ‘Cutty Sark’ my final destination on this route, I kept racking my brains trying to dust out whatever little facts and details I could recollect from the pages of my junior school geography textbooks.

In this context I am compelled to borrow the words of the famous Traveler, Santhosh George Kulangara who said that it is futile to travel without an understanding of the history of a place. I would modify his words and say that in this journey what mattered was not an understanding of history but that of geography and astronomical sciences.

I only knew that I had to walk to my destination once I disembark at Cutty Sark but had no clue about the way or directions. On stepping out of the station, towards the left side I could see the River Thames flowing through the heart of the city, in a splendid display proclaiming its grandeur and legacy. Numerous boats, both small and big were gliding through the river.

Most of the boats transported both local and foreign tourists on sightseeing tours. A river cruise on the Thames is a must-see experience for any tourist who visits London. There are some boat cruises which operate from Cutty Sark too. I stood there for some time amidst the crowd who were waiting their turn to board the boats, enjoying the cool breeze and the beautiful sights of the Thames.

In some distance across the river, I could see the millennium dome and the Greenwich Power Station. The ancient dome on the side of the river easily catches the attention of anyone. The dome marks the entrance to the underwater Greenwich Foot Tunnel which would take you across to the opposite bank of the Thames. When I saw this well constructed and maintained underground tunnel built in 1902 at a time when technology was not so advanced and having survived over a 100 years, I was suddenly reminded of the pathetic plight of our very own Mullaperiyar Dam in Kerala.

It was only towards the end of the journey that I realized why not knowing my way around was actually a blessing in disguise. Had I known the directions accurately, I may have reached my destination directly. But my ignorance of the right track helped pave my way through certain quaint streets which breathed of forgotten history, in and out of some magnificent age old monuments and buildings making my experience an unforgettable one.

Walking ahead along the banks of the Thames, one would reach a vast courtyard housing a complex of Barrack style structures including the Trinity College of Music and the Old Naval College. It is the Royal Greenwich Hospital which was built as per the wishes of Queen Mary, the 2nd for wounded soldiers and officers of war which was later converted into the Old Naval College. Today those buildings function as the Greenwich University and Trinity College of Music.

I proceeded in through the huge walls, enjoying the sweet music of instruments emanating from the music college carried by a gust of gentle wind. On one of the pathways, I saw a plaque erected in memory of the Tudor palace built by Henry the 7th. It was here that Henry the 8th, his sisters Queen Mary and Queen Elizabeth were born. The Royal hospital was built by demolishing the Tudor palace known as the ‘Palace of Placentia’. The remains of the Tudor palace build in 1427 were unearthed as a result of recent archeological excavations in 2005. When one reminiscence that this was a royal courtyard on which at one time walked many kings and princes, you feel as though you have been transported back in time into a bygone historical era.

On one side of the hospital building is a painted prayer hall and chapel. The altar and the roof of the chapel were adorned with paintings that announced a royal splendor. A gleaming golden pipe organ inside the chapel is a major attraction. Such pipe organs are not really a rare sight in the ancient churches of England.

Though I managed to see the sights inside the Old Naval College, I hadn’t still reached my main destination. Coming out through the east gate of the campus and moving with the flow, I joined in the direction in which majority of the crowd was going. The prime meridian is passing through somewhere there. But since it is an imaginary line, to ‘see’ it, one must reach the Greenwich Observatory Tower. A map displayed by the roadside came of aid. I was standing at one corner of the Greenwich Park. You could reach the Observatory Tower by crossing over the park. But there were other spectacle to relish stretching in a line before you can reach there.

Amongst them were the Queens House, the Museum Gallery and the National Maritime Museum which narrated stories of the British Maritime feats and encounters of the 16th to 20th centuries, studies of the tides and waves and their impact on daily lives.

The Queens House constructed in 1616 is one of earliest classical buildings of Britain. In 1805, George, the 3rd consecrated the Queens House for the charitable activities of the Royal Navy Asylum. Today, apart from being used as an exhibition gallery for fine arts, it is also utilized as a venue for luxury weddings, corporate events and other private functions.

Heeding to the call of my hunger pangs, I stepped into the park. I normally do not waste any time for food during such journeys. My strategy is to see as much as possible within the limited available time. It is only during dinner that I usually spend the time to relish the local delicacies of the land. I decided to sit down under the shade of a tree on the glistening royal green lawns outside the Queens House and devour the packed sandwiches and juice that I had thoughtfully carried with me.

After polishing off the sandwiches and savoring the visual delights of the huge paintings inside the Queens House, I stepped in to see the Maritime Museum. Cameras were prohibited in both these buildings and hence I could only capture those sights straight into my mind. I then stepped out to see the Titanic Memorial Park. This was a narrow garden stretch along the walls of the park, filled with flowering plants previously unknown to me. The plants belonged to the genre of memorial flowers such as the rosemary, purple sage, Irish golden dew, peace roses etc. This park was inaugurated by a 15 year old survivor, Ms. Edith Haiman to mark the 83rd anniversary of the Titanic Tragedy that occurred on April 14th 1912. It is interesting to note that that Ms.Haiman lived till her 100th year before she joined her Titanic fellow travelers in her final journey.

I could see visitors playing cricket, baseball and other games on the lawns of the Greenwich Park. You can reach the Observatory Tower by walking up the slopes of the tree lined path which ran amidst the park. There was no dearth of half naked white people smeared with tan oil and sun bathing on the grass. This is summer for them, but for someone like me who is used to working in the scorching heat of the oilfields in the Gulf region, this 28 degrees temperature can never qualify for summer.

A long line of school students seemed to be moving towards the observatory tower. Like an obedient student, I joined the end of the queue and holding the iron railings along the pathway, I too started to ascend the small hill on which the Observatory was situated.

There was a huge crowd before the Observatory Tower. The initial sight at the entrance of the Tower was that of the 1852 circular shaped Shepherd Gate Clock with a 24 hour dial and some plaques depicting measures such as the feet, yard etc. It took me sometime to realize why the visitors were lining up even after entering inside the gate. They were not queuing to get inside the Tower. The queue was outside itself extending towards a steel structure which was in the form of an incomplete model of the globe. One by one the visitors were taking turns to stand with their legs apart on either side of the metallic strip marked on the ground below the globe tilted on its axis, shaking hands with each other and taking photographs.

Suddenly the realization dawned on me!

This was the Prime Meridian, the 0°0’0” longitude. The famous imaginary line has been depicted in the form of that metallic strip on the ground!!!

Like the equator divides the North and South, the Prime Meridian is that imaginary line which divides the East and the West. To be more precise, on one side of the metallic strip on the ground is the East and on the other side is the West. When the sun’s rays come directly over this line it is considered to be 12 noon. For us in India, during the summers we are 5 hours 30 minutes ahead of the Greenwich Meridian Time (GMT).

It is amusing to see the visitors standing with their legs on either side of the Meridian and clicking away. It is definitely not such a trivial matter to be able to stand over the prime meridian with one leg in the east and the other in the west!!

In the night, a green laser beam light emanates from the observatory parallel to this line and cuts across the Thames falling on the city of London. If one can manage to hang around there till darkness descends, you can witness this beautiful display.

Even though the prime meridian passes through Great Britain, France, Spain, Algeria, Togo, Burkina Faso, Ghana and Antarctica, it is this spot in England which is of utmost significance. The reason for this is an ancient telescope known as the Airy Transit Circle, housed in this observatory located 154.70 feet above sea level. It was this telescope which determined the Prime Meridian from 1884 till 1920. Like many other telescopes inside the observatory, this ancient telescope is also used to determine the Prime meridian by very meticulously observing when and where the clock stars cross the North South markings on the instrument. Till the 19th century, there were various other Meridians also which were used on maps and geographical charts. It was decided to mark all the longitudes, east and west from Greenwich following an International Conference in 1884.

This instrument was constantly in use by scientists during the time and was used to make more than 600, 000 observations. This ancient grandfather telescope which is functional till date stands magnificently reminding us of its glorious yore, filling a room inside the observatory. This observatory consisting of telescopes, various instruments used to conduct experiments and the museum has once been a victim of a bomb attack. This incident which hit Britain in 1894 may have been the first terror strike on Britain. Though it was proved that the 26 year old French man, Martial Bourdin was behind this attack, the motive for the attack still remains a mystery.

Despite a strict warning prohibiting photography inside the tower, many visitors continued to take pictures on their cameras. Hearing the clicking sounds, an official came running to the spot and tried to prevent this. But somehow it didn’t really seem to be such a grave offence. However, I was denied sanction in spite of requesting permission to take a few pictures. In my mind, I longingly captured the forms and sizes of all those telescopes that I have never seen before and proceeded to the lower floor of the adjacent building called the Octagonal House .

This building consisted of a museum which told the trying stories and discoveries of eminent astronomers such as John Flamsteed who at some time cooperated and some time questioned the likes of Sir Isaac Newton , succumbing to ill-health and battling the rain and shine while meticulously following the celestial bodies in the skies for the enlightenment of generations to come. Due to some strife with Isaac Newton, it was inside this very central courtyard of the building that Flamsteed who was the first British astronomer, collected and publicly burned down the copies of his own book called the Historia Coelestis Britannica What irked Flamsteed was that Isaac Newton and another colleague Edmund Halley had jointly published this book without his permission and worse still, they did not mention Flamsteed’s name on it.

Why Time? Why Longitude? The museum does give some very elaborate answers supported by facts and details to these questions. The Shovell Ship tragedy was one of the main reasons for this. On October 22nd 1707, on the way from Gibraltar to Britain , the famous naval officer, Sir Clowdisley Shovell along with over 1400 fellow sailors on board the ship collided with a rocky formation near the Isle of Scilly and within minutes sank to the bottom of the sea. The main reason for this accident was attributed to the inaccuracy in determining the longitudinal angles and position of the place, as well as the ignorance of the sailors.

Over time, the naval fleet of Britain, considered to be the Empire where the sun never sets expanded, leading to a situation where most of the families in Britain had one or the other members or a relative who was a sailor or a part of the Navy. Those days if a there was a ship wreck, it would only be after a few months or years that a formal intimation would reach the families. Sometimes this information may not reach them also. It was during this time that efforts were initiated by British Scientists to determine longitudes accurately and uniformly to correct the inconsistencies on the map and hence prevent such disasters. It was only then that I realized this inseparable connection between the longitudes and time. A Longitude is measured in degrees ranging from 0° at the Prime Meridian to +180° eastward and -180° westward. Each degree of longitude is further sub-divided into 60 minutes, each of which is further sub-divided into 60 seconds.

Some of the rooms in the lower floor of the museum served as the dwelling of John Flamsteed for over 30 years. His possessions such as his bed, mattress, table, chair, bed chamber etc is a part of this museum now. After seeing the sights on the lower floor, moving up to the octagon room one can see the 32 inch astronomical quadrant and models of a few huge telescopes.

There is a movie show every one hour in the relatively new planetarium building just behind the octagonal house. I bought a ticket worth 6 pounds and joined the crowd to see the sights of the ‘Peter Harrison Planetarium’ which was commissioned by the Queen on 22nd May 2007. The planetarium has a seating capacity of at least 200 and has a spherical overhead screen with a 360 degree view. After explaining that there is no need to switch off the mobile phones as the theatre was in a thick metallic enclosure, an official sitting amidst the audience started operating a special projector to begin the show.

Leaning back and looking up, I watched the 40 minute movie ‘The Ice World’. I felt proud and pompous having had an opportunity to comprehend that the earth we live in is such a lovely blessed place within the solar system. The movie gives a great message that we are all passengers on the spacecraft called Earth voyaging through the solar system and hence it is our responsibility as voyagers to ensure that this spaceship continues its journey forward without drowning or destruction.

Again, I walked towards the Hexagon building . There is a medium sized coin operated talking telescope situated there. I looked through the telescope and enjoyed the splendid views in the vicinity of Greenwich. The faraway sights such as the Van borough Castle, London City Airport, Post Office Tower, Power station, One Canada Square, Millennium Dome, St. Paul’s Cathedral, Tower Bridge, NatWest Tower and all seemed to be within my arms distance.

Near the telescope, I suddenly noticed a few people parting a dark curtain and entering a small isolated room. It is inside this room that the science behind the invention called Camera Obscura with which we walk around casually in our hands called the camera is revealed. The Latin term Camera Obscura means ‘Darkened Chamber’. It is the experimental knowledge that light passing through a small hole in the wall of a dark room can display the inverted image of the world outside that led to more experiments with glass pieces and lenses which lasted for centuries thus resulting in the invention of the dark room called camera which you can carry in your hands.

Once my eyes got adjusted to the darkness inside the room, I was able to see a white table in the center of the room. Moving images of the colorful sights such as the Greenwich Park, Queen’s House, Maritime Museum etc that I had seen earlier through the talking telescope started to appear distinctly on the table top. At that moment, I felt as though as I was standing inside a camera. It was 5:30 in the evening when I finally stepped out of that historic dark room used by John Flamsteed to study the movements of the sun. I could still see a long queue for taking photographs outside the Observatory Tower in front of the Prime Meridian!

I had set off to merely see an imaginary line but I was gratified now having gained such a beautiful experiences and insights. It was now time for my return. My return was not back to home but to the famous Globe Theatre which stages Shakespearean plays in London.

En route to the Globe Theatre, my better half will be waiting for me with the tickets of ‘As You like It’. Holding abreast the enormous wealth I earned from the world of science and technology from atop that small hill, I walked swiftly to reach another fascinating world…. a world of fine arts.
———————————————————–
Translated  by geetham. To read the Malayalam version, click here.